شناسایی جهش‌های ژنتیکی مرتبط با سرطان کولورکتال زودرس؛ گامی برای تشخیص زودهنگام در خانواده‌های پرخطر

متن نشست خبری:

نشست خبری در خصوص طرح پژوهشی با عنوان "توالی‌یابی اگزوم به منظور شناسایی تغییرات ژنتیکی در بیماران مبتلا به سرطان کولورکتال زودرس و خانوادگی" در پژوهشکده مورخ 25 شهریور ماه 1405 برگزار شد.

در این نشست، یافته‌های این پژوهش درباره شناسایی تغییرات ژنتیکی مرتبط با بروز سرطان کولورکتال زودرس و خانوادگی در خانواده‌های ایرانی ارائه شد.

محتوای ارائه‌شده در این جلسه به شرح زیر می‌باشد:

سرطان کولورکتال یکی از شایع‌ترین سرطان‌ها در جهان و از بیماری‌های مهم در حوزه سلامت کشور است. اگرچه بروز این بیماری عمدتاً در سنین بالاتر مشاهده می‌شود، اما موارد ابتلا در سنین پایین، به‌ویژه در افرادی با سابقه خانوادگی سرطان کولورکتال، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در بخشی از این بیماران، عوامل ژنتیکی و تغییرات ارثی می‌توانند در افزایش استعداد ابتلا به بیماری نقش داشته باشند. شناسایی این تغییرات ژنتیکی می‌تواند به درک بهتر سازوکار ایجاد سرطان و همچنین شناسایی افراد در معرض خطر در خانواده‌های مبتلا کمک کند.

در این طرح پژوهشی، خانواده‌های ایرانی دارای سابقه ابتلا به سرطان کولورکتال زودرس و خانوادگی مورد بررسی قرار گرفتند و به منظور شناسایی تغییرات ژنتیکی احتمالی، از فناوری پیشرفته توالی‌یابی کل اگزوم یا Whole Exome Sequencing (WES) استفاده شد. در این روش، بخش‌های کدکننده ژن‌ها که نقش مهمی در تولید پروتئین‌ها و عملکرد سلولی دارند، به صورت گسترده مورد بررسی قرار می‌گیرند و امکان شناسایی تغییرات ژنتیکی مرتبط با بیماری فراهم می‌شود.

 در این مطالعه، دو تغییر ژنتیکی مهم در دو ژن مرتبط با سرطان شناسایی شد. یکی از این تغییرات در ژن MLH1 قرار داشت که از ژن‌های شناخته‌شده مرتبط با سندرم‌های ارثی مستعدکننده سرطان کولورکتال است. شناسایی این تغییر ژنتیکی در خانواده‌های مورد مطالعه می‌تواند به توضیح زمینه ارثی ابتلا به سرطان کولورکتال در این خانواده‌ها کمک کند و اهمیت بررسی اعضای خانواده‌های دارای سابقه مشابه را نشان می‌دهد.

تغییر ژنتیکی دیگر در ژن ERBB2 شناسایی شد. این تغییر، یک تغییر ساختاری جدید در ناحیه حساس این ژن بود و یافته‌های مطالعه نشان می‌دهد که تغییرات این ژن نیز می‌تواند در استعداد ابتلا به سرطان کولورکتال زودرس مورد توجه قرار گیرد. با این حال، بررسی نقش دقیق این تغییر ژنتیکی و میزان ارتباط آن با خطر ابتلا به سرطان نیازمند مطالعات بیشتر و بررسی در جمعیت‌های بزرگ‌تر است.

اهمیت این یافته‌ها از منظر سلامت خانواده در آن است که شناسایی یک تغییر ژنتیکی بیماری‌زا یا مستعدکننده در یک خانواده می‌تواند امکان بررسی هدفمند سایر اعضای خانواده را فراهم کند. در صورت تأیید اهمیت بالینی یک تغییر ژنتیکی، اعضای خانواده که در معرض خطر قرار دارند می‌توانند با استفاده از مشاوره و آزمایش ژنتیکی مناسب شناسایی شوند و در صورت لزوم، تحت برنامه‌های مراقبتی و غربالگری متناسب با میزان خطر قرار گیرند.

این اقدامات می‌تواند به تشخیص زودهنگام ضایعات پیش‌سرطانی یا سرطان و در برخی موارد به پیشگیری از بروز یا پیشرفت بیماری کمک کند. این پژوهش همچنین می‌تواند برای پزشکان، متخصصان گوارش، انکولوژیست‌ها و مشاوران ژنتیک اهمیت داشته باشد؛ زیرا اطلاعات حاصل از بررسی‌های ژنتیکی می‌تواند در ارزیابی خطر خانوادگی و تصمیم‌گیری درباره لزوم بررسی سایر اعضای خانواده مورد استفاده قرار گیرد. در سطح کلان نیز توسعه مطالعات ژنتیکی در جمعیت ایرانی می‌تواند به تکمیل اطلاعات مربوط به الگوهای ژنتیکی سرطان در کشور و در آینده، به طراحی برنامه‌های غربالگری و مراقبت متناسب با گروه‌های پرخطر کمک کند.

با توجه به اینکه شناسایی یک تغییر ژنتیکی در یک مطالعه به تنهایی برای اثبات نقش قطعی آن در ایجاد سرطان کافی نیست، تفسیر بالینی یافته‌ها باید با توجه به شواهد ژنتیکی و بالینی موجود و در چارچوب مشاوره تخصصی ژنتیک انجام شود. همچنین بررسی این یافته‌ها در تعداد بیشتری از بیماران و خانواده‌ها می‌تواند به روشن‌تر شدن نقش تغییرات شناسایی‌شده و کاربرد احتمالی آنها در تشخیص و مدیریت خطر سرطان کولورکتال کمک کند.