سلیاک و تهدید پنهان برای سلامت استخوان؛ چرا رژیم بدون گلوتن همیشه کافی نیست؟

متن نشست خبری:

نشست خبری در خصوص طرح " سوخت و ساز کلسیم در بیماری سلیاک: از سوءجذب تا استفاده از مکمل ها" در پژوهشکده  با حضور برخی از بیماران علاقه مند مراجعه کننده به درمانگاه سلیاک، پژوهشگران و دانشجویان در تاریخ 18 شهریور ماه 1405 برگزار شد. در این نشست، یافته‌های یک مطالعه مروری درباره یکی از عوارض کمتر شناخته‌شده بیماری سلیاک، یعنی اختلال در تأمین کلسیم و افزایش خطر کاهش تراکم استخوانی و پوکی استخوان، ارائه شد.

محتوای ارائه‌شده در این جلسه به شرح زیر می‌باشد:

بیماری سلیاک یکی از بیماری‌های مزمن مرتبط با سیستم ایمنی است که در پاسخ به مصرف گلوتن ایجاد شده و با آسیب به مخاط روده کوچک همراه است. این آسیب می‌تواند جذب مواد مغذی ضروری از جمله کلسیم و ویتامین D را مختل کند و در نتیجه، سلامت استخوان‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. کاهش تراکم استخوانی و افزایش خطر پوکی استخوان از جمله پیامدهایی است که می‌تواند بیماران مبتلا به سلیاک را در طولانی‌مدت درگیر کند. نکته قابل توجه آن است که این خطر لزوماً با شروع رژیم بدون گلوتن به طور کامل برطرف نمی‌شود و برخی بیماران حتی پس از سال‌ها رعایت این رژیم غذایی، همچنان ممکن است با کاهش تراکم استخوانی و کمبود کلسیم مواجه باشند.

یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که کمبود کلسیم در بیماران مبتلا به سلیاک تنها ناشی از آسیب روده و اختلال در جذب مواد مغذی نیست، بلکه عوامل متعددی می‌توانند در ایجاد یا تشدید این مشکل نقش داشته باشند. یکی از این عوامل، عدم تحمل لاکتوز است که در برخی بیماران سلیاک مشاهده می‌شود و می‌تواند موجب کاهش مصرف شیر و سایر محصولات لبنی به عنوان منابع مهم کلسیم شود. از سوی دیگر، التهاب مزمن روده می‌تواند در اختلال جذب کلسیم و ویتامین D نقش داشته باشد و وضعیت تغذیه‌ای و سلامت استخوان بیمار را تحت تأثیر قرار دهد.

از سوی دیگر، رژیم غذایی بدون گلوتن خود می‌تواند چالش‌هایی برای تأمین کلسیم ایجاد کند. بسیاری از محصولات بدون گلوتن موجود در بازار ممکن است از نظر میزان کلسیم غنی نباشند و میزان کلسیم موجود در آنها نیز همواره به شکل مشخص و استاندارد تأمین نمی‌شود. نبود یک رویکرد یکسان برای غنی‌سازی محصولات بدون گلوتن با کلسیم می‌تواند باعث شود برخی بیماران، با وجود رعایت دقیق رژیم بدون گلوتن، همچنان کلسیم کافی دریافت نکنند. بنابراین، رعایت رژیم بدون گلوتن اگرچه بخش اصلی درمان بیماری سلیاک است، اما به تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده سلامت استخوان بیماران باشد و توجه همزمان به کیفیت تغذیه، دریافت کافی کلسیم و ویتامین D و پایش وضعیت استخوانی ضروری است.

نتایج این پژوهش بر ضرورت توجه بیشتر به سلامت استخوان در بیماران مبتلا به سلیاک تأکید دارد. بیماران و خانواده‌های آنها می‌توانند با انتخاب آگاهانه مواد غذایی و توجه به منابع مناسب کلسیم، خطر کمبود این ماده مغذی را کاهش دهند. همچنین پزشکان و متخصصان تغذیه لازم است در روند پیگیری بیماران مبتلا به سلیاک، علاوه بر کنترل علائم و رعایت رژیم بدون گلوتن، وضعیت تغذیه‌ای، دریافت کلسیم و ویتامین D و عوامل مؤثر بر سلامت استخوان را نیز مورد توجه قرار دهند. در موارد لازم، ارزیابی تراکم استخوان و مداخلات تغذیه‌ای می‌تواند در پیشگیری از عوارض طولانی‌مدت بیماری مؤثر باشد.

 از سوی دیگر، این یافته‌ها اهمیت توجه تولیدکنندگان محصولات غذایی بدون گلوتن به ارزش تغذیه‌ای این محصولات را نشان می‌دهد. غنی‌سازی هدفمند محصولات بدون گلوتن با کلسیم و سایر ریزمغذی‌های ضروری می‌تواند به بهبود کیفیت تغذیه‌ای این محصولات و تأمین بهتر نیازهای بیماران کمک کند. همچنین تدوین و اجرای استانداردهای مشخص برای میزان کلسیم و سایر مواد مغذی در محصولات بدون گلوتن می‌تواند نقش مهمی در ارتقای سلامت تغذیه‌ای بیماران مبتلا به سلیاک داشته باشد.